BYD Türkiye yatırımını dondurdu! 60.000 araç sahibi şimdi ne yapacak?

BYD, Manisa'da kurmayı planladığı 1 milyar dolarlık fabrika yatırımını resmi olarak askıya aldı. Şirket Başkan Yardımcısı Stella Li'nin Reuters'a yaptığı açıklama, Türkiye'nin uzun süredir beklediği bu dev yatırımın en azından şimdilik rafa kalktığını gözler önüne serdi. Peki bu noktaya nasıl gelindi?

Bu bölümde Donanimhaber.com yazarı Barış Çankı ile 2023'ten bu yana süregelen BYD-Türkiye sürecini masaya yatırıyoruz. Manisa'da bir çivi bile çakılmadan geçen yıllar, Çin'den işçi getirileceğine dair iddialar ve en başından gelen olumsuz sinyaller… Bunların hiçbiri sizi şaşırtmamalı; çünkü tüm bu konuları haftalar önce Oto Gündem'de konuşmuştuk.

BYD, Türkiye'de yıllık 150.000 araç üretecek bir fabrika kurmak karşılığında büyük teşvikler elde etti. Ek gümrük vergisinden muafiyet, Seal U DMI modelinin yüzde 30 ÖTV ile satılması ve arazi tahsisi bunların başında geliyor. Bu teşviklerle yaklaşık 60.000 araç satan BYD, fabrika vaadini ise hiç yerine getirmedi.

Türkiye'nin Çinli otomobil üreticilerine uyguladığı yüzde 40 ek vergi, 20 servis zorunluluğu ve Çin hükümetinin teknoloji transferine karşı tutumu bu krizin farklı boyutlarını oluşturuyor. Bir yanda Avrupa'nın Made in EU düzenlemesiyle Çinli üreticilere baskı yapması, öte yanda BYD'nin önceliğini Macaristan fabrikasına vermesi… Tablo tek bir nedene değil, birçok etkenin üst üste gelmesine işaret ediyor.

Peki mevcut BYD kullanıcıları ne yapacak? 60.000'i aşkın araç sahibi şu anda ciddi belirsizlikle yüz yüze. Gümrükten yeni araç giremiyor, uygun fiyatlı modeller listelerden kaldırıldı, yedek parça temin süresi uzuyor. Fabrikaya olan inançla bu aracı satın alan kullanıcılar için de ayrı bir hayal kırıklığı söz konusu.

TOGG açısından bakıldığında, BYD'ye tanınan vergi avantajları yerli markamızın en büyük dezavantajlarından biri oldu. MG, Cherry gibi diğer Çinli markaların önü servis zorunluluğuyla kesilirken BYD bu kuralların dışında tutuldu. Şimdi bu yatırım askıya alındığında elde kalan zarar büyük: istihdam beklentisi boşa çıktı, tüketici güveni sarsıldı ve gelecekte yatırım yapmak isteyen şirketlere olumsuz bir emsal oluştu.