تفاهم ایران و آمریکا؛ آیا جنگ واقعا به پایان رسیده است؟

ایران و آمریکا برای پایان دادن به جنگ به تفاهم رسیده‌اند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با اعلام این خبر گفت: «بگذارید نفت جاری شود.» مقام‌های ایران هم در مقابل از پیروزی بر آمریکا سخن گفته‌اند. با این حال، هنوز اطلاعات بسیار کمی درباره محتوای این توافق منتشر شده است. این مصالحه دقیقا چیست؟ کدام طرف از آن بیشتر سود می‌برد؟ و آیا این صلح پایدار خواهد بود؟

سوا بویکو، مجری پادکست سرویس روسی بی‌بی‌سی، این پرسش‌ها را با نیکیتا اسماگین، ایران‌شناس و صاحب کانال تلگرامی «اسلام‌گرایی از زبان یک عامل خارجی»، در میان گذاشته است. دولت روسیه آقای اسماگین را در فهرست «عوامل خارجی» ثبت کرده است.

بی‌بی‌سی: تا همین اواخر مشخص نبود که دستیابی به توافق ممکن خواهد شد یا نه. دشواری‌ها چه بود و در نهایت چگونه تفاهم حاصل شد؟

نیکیتا اسماگین: نخست باید توجه داشت که این توافق هنوز امضا نشده است. همیشه این احتمال وجود دارد که در آخرین لحظه به بن‌بست بخورد. قرار است امضای آن روز جمعه انجام شود و حتی این احتمال وجود دارد که خود ترامپ هم در مراسم حضور داشته باشد، دست‌کم چنین شایعاتی مطرح است.

با این حال، هنوز زمانی باقی مانده است. به نظر من، بی‌دلیل نیست که پس از رسیدن طرف‌ها به توافق، فاصله‌ای برای تامل و ارزیابی در نظر گرفته شده است. اما مسئله اصلی این بود که دو طرف نمی‌توانستند بر سر جزئیات به توافق برسند، زیرا شرایط به‌سرعت در حال تغییر بود و این تغییرات به سود آمریکا پیش نمی‌رفت.

آمریکا از ابتدا با این هدف وارد درگیری نظامی با ایران شد که موقعیتش را در مذاکرات تقویت کند. البته هدف حداکثری، تغییر رژیم بود که محقق نشد. اما هدف حداقلی این بود که با اعمال فشار بر جمهوری اسلامی، دست بالا را در مذاکرات به دست آورد و تهران را به انعطاف بیشتر وادار کند.

اما نتیجه دقیقا برعکس شد. حتی می‌توان گفت متغیر تازه‌ای هم به این معادله اضافه شد.

در نهایت، مهم‌ترین دغدغه آمریکا دیگر توافق هسته‌ای نبود؛ بلکه حل مشکلاتی بود که خود جنگ ایجاد کرده بود، از جمله بسته شدن تنگه هرمز که به بحران انرژی دامن زد.

گزیده‌ای از مهم‌ترین خبرها، گزارش‌های میدانی و گفت‌وگوهای اختصاصی را هر هفته در ایمیل خود دریافت کنید.

مشکلی به مسئله اصلی تبدیل شد که پیش از آغاز جنگ اساسا وجود نداشت.

ایران هم متوجه شده بود که دست‌کم در عرصه مذاکرات، شرایط بیش از پیش به سودش در حال تغییر است. به این ترتیب، ترامپ ناچار بود تا حدی عقب‌نشینی کند و ظاهرا همین کار را هم کرده است، زیرا بدون امتیاز دادن، دستیابی به توافق ممکن نبود.

در نتیجه، آمریکا نه‌ تنها موضع خود را در مذاکرات تقویت نکرد، بلکه با اقدام نظامی آن را تضعیف کرد. طبیعتا ترامپ هم نمی‌توانست به‌راحتی این واقعیت را بپذیرد و به همین دلیل چانه‌زنی‌های طولانی ادامه یافت.

در این میان، عملیات نظامی هم اوضاع را پیچیده‌تر می‌کرد. هر از گاهی حوادثی رخ می‌داد که روند مذاکرات را سخت‌تر می‌کرد. با این همه، به نظر می‌رسد دست‌کم در مقطع فعلی، دو طرف بر سر مجموعه‌ای از شرایط ب