Το εμβόλιο έναντι του HPV και ο στόχος της εξάλειψης των σχετιζόμενων μορφών καρκίνου

Δημήτρης Παρασκευής Καθηγητής Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής, ΕΚΠΑ Ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (Human Papillomavirus, HPV) ταξινομείται σε περισσότερους από 200 διαφορετικούς τύπους, με τους τύπους υψηλού κινδύνου για καρκίνο να περιλαμβάνουν κυρίως τους: 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58 και 59. Οι τύποι 16 και 18 ευθύνονται για τη συντριπτική πλειονότητα των καρκίνων που σχετίζονται με τον HPV και, συγκεκριμένα, για περίπου το 70% των περιστατικών καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Η λοίμωξη από HPV αποτελεί ένα από τα συχνότερα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα, και η πλειονότητα των σεξουαλικά ενεργών ατόμων θα προσβληθεί από τον ιό κάποια στιγμή στη ζωή τους. Στη μεγάλη πλειονότητα των λοιμώξεων (περίπου το 90%) δεν προκαλείται κάποιο πρόβλημα υγείας στα άτομα που έχουν μολυνθεί· ωστόσο, στα άτομα που έχουν προσβληθεί από τύπους υψηλού κινδύνου, ο κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου είναι υπαρκτός σε χρονικό ορίζοντα περίπου 10–30 ετών. Ο HPV σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, του κόλπου και του αιδοίου στις γυναίκες, καρκίνο του πέους στους άνδρες, καθώς και καρκίνο του στοματοφάρυγγα και του πρωκτού και στα δύο φύλα. googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); }); googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')}) Το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα (>95%) των περιστατικών καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, καθώς και υψηλά ποσοστά των υπόλοιπων τύπων καρκίνου που σχετίζονται με τον HPV, οφείλονται στον ιό, έχει καταστήσει τον εμβολιασμό καθοριστικό μέτρο πρόληψης για την εξάλειψη ή τη σημαντική μείωση των νέων περιστατικών καρκίνου σε άνδρες και γυναίκες. Συγκεκριμένα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), με στόχο την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, έχει θέσει τους στόχους 90–70–90 για το 2030 . Για να επιτευχθεί η εξάλειψη, κάθε χώρα θα πρέπει να επιτευχθεί: 90% των κοριτσιών να είναι πλήρως εμβολιασμένα έναντι του HPV μέχρι την ηλικία των 15 ετών googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); }); 70% των γυναικών να έχουν ελεγχθεί στις ηλικίες των 35 και 45 ετών και 90% των γυναικών με τραχηλική νόσο να λαμβάνουν θεραπεία (90% των προκαρκινικών αλλοιώσεων και 90% των διηθητικών καρκίνων) googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); }); Ο εμβολιασμός αποτελεί, επομένως, έναν από τους τρεις βασικούς πυλώνες για την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Συστάσεις εμβολιασμού έναντι του HPV στην Ελλάδα Το επικαιροποιημένο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών & Εφήβων συνιστά τον εμβολιασμό αγοριών και κοριτσιών ηλικίας 9–18 ετών, συμπεριλαμβανομένων των ομάδων υψηλού κινδύνου, με διαθέσιμη συνταγογράφηση του εννεαδύναμου εμβολίου. Το ενδεικνυόμενο διάστημα και για τα δύο φύλα είναι η ηλικία 9 έως 11 ετών, ενώ σε περίπτωση που ο εμβολιασμός και για τα δύο φύλα δεν πραγματοποιηθεί στη συνιστώμενη ηλικία, μπορεί να γίνει αναπλήρωση (catch-up) του εμβολιασμού μέχρι την ηλικία των 18 ετών. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα ανήκει στις πέντε χώρες της ΕΕ (μαζί με την Αυστρία, την Κροατία, το Λουξεμβούργο και τη Γερμανία) που χρηματοδοτούν τον εμβολιασμό από τη χαμηλότερη ηλικία που προβλέπει ο κατασκευαστής, δηλαδή τα 9 έτη. Τι συμβαίνει, όμως, στη χώρα μας αναφορικά με την εμβολιαστική κάλυψη έναντι του HPV και πόσο απέχουμε από τους στόχους που έχει θέσει ο ΠΟΥ; googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); }); Στοιχεία εμβολιαστικής κάλυψης στην Ελλάδα Σε πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη (Doulou et al , Vaccine 2026) εκτιμήθηκε, με βάση στοιχεία από το Σύστημα Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης, η εμβολιαστική κάλυψη έναντι του HPV στην Ελλάδα για το χρονικό διάστημα μεταξύ 1/1/2019 και 31/12/2024. Η ετήσια εμβολιαστική κάλυψη υπολογίστηκε ως το ποσοστό του επιλέξιμου πληθυσμού που έλαβε τουλάχιστον μία δόση ή ολοκλήρωσε το πλήρες πρόγραμμα εμβολιασμού από την 1η Ιανουαρίου έως την 31η Δεκεμβρίου του αντίστοιχου έτους. Ως πλήρης εμβολιασμός έως την ηλικία των 15 ετών ορίστηκε, σύμφωνα με τις συστάσεις της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών, η πραγματοποίηση δύο δόσεων σε διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών. Σύμφωνα με την ανάλυση κατά τη διάρκεια της περιόδου μελέτης (2022–2024), ο επιλέξιμος πληθυσμός για εμβολιασμό έναντι του HPV, αφορούσε παιδιά που γεννήθηκαν μεταξύ 2007 και 2015 και ο αριθμός τους κυμαινόταν από 115.095 το 2007 έως 105.739 το 2015. Αναφορικά με την εμβολιαστική κάλυψη, κατά το διάστημα 2022–2024 το ποσοστό των ατόμων που ξεκίνησαν τον εμβολιασμό σύμφωνα με τις συστάσεις (δηλαδή σε ηλικία 9 έως 15 ετών) αυξήθηκε προοδευτικά και στα δύο φύλα, με τα κορίτσια να εμφανίζουν σταθερά υψηλότερη εμβολιαστική κάλυψη από τα αγόρια σε όλα τα έτη της μελέτης. Συγκεκριμένα, η κάλυψη με τουλάχιστον μία δόση αυξήθηκε από 34,7% (2022) σε 41,4% (2024) στα κορίτσια και από 10,8% (2022) σε 31,4% (2024) στα αγόρια. Εστιάζοντας στον πληθυσμό των παιδ