ABD-İran anlaşmasında neler var?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Beyaz Saray yetkilileri BBC'ye yaptığı açıklamada, ABD ve İran arasında iki ülke arasındaki ateşkesi uzatmak için bir anlaşmanın imzalandığını ve yürürlüğe girdiğini doğruladı.

ABD Başkanı Donald Trump 17 Haziran'da Fransa'da düzenlenen G7 zirvesine katılırken hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını öngören anlaşmayı resmen imzaladı.

Tahran'ın doğruladığı üzere, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da aynı gün belgeyi imzaladı.

Mutabakat Zaptı olarak bilinen 14 maddelik anlaşma, İran'ın asla nükleer silaha sahip olmayacağını belirtiyor ve ayrıca ülkenin "yeniden yapılanması ve ekonomik kalkınması" için 300 milyar dolarlık bir fon taahhüt ediyor; ancak ABD'nin katkıda bulunması zorunlu değil.

Bu anlaşma, iki ülke ve İsrail arasındaki savaşın başlamasından dört ay sonra geldi.

Trump yönetimine göre bu "performansa dayalı" bir anlaşma ve ancak İran taahhütlerine uyarsa fayda sağlayacak.

Anlaşmanın metni birçok soruyu cevapsız ve birçok önemli konuyu çözümsüz bırakıyor.

Anlaşmanın ilk paragrafı ABD, İran ve müttefiklerinin Lübnan da dahil olmak üzere "tüm cephelerde" askeri operasyonların "derhal ve kalıcı" olarak sona erdiğini ilan ediyor.

Trump'ın İsrail'in Hizbullah'a karşı askeri operasyonlarının İran ile anlaşmayı bozabileceği yönündeki endişesi giderek arttı.

Tahran ise Lübnan'ın ateşkes kapsamına alınmasını beklediğini defalarca dile getirdi.

İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü 17 Haziran'da yaptığı açıklamada, İsrail'in Lübnan'daki askeri operasyonlarını sürdürmesinin "mutabakatın ihlali" olacağını ve "gerekli önlemlerin alınacağını" söyledi.

Anlaşma, "bundan sonra" hiçbir tarafın askeri operasyon başlatmayacağını ya da birbirini tehdit etmeyeceğini ve Lübnan'ın "toprak bütünlüğü ve egemenliğini" güvence altına alacağını belirtiyor.

Belgeye göre nihai anlaşma, çatışmanın kalıcı olarak "sona ermesini" sağlayacak.

Belge metninde, ABD ile İran'ın "birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstereceği" ve karşı tarafın iç işlerine müdahale etmekten kaçınacağı belirtiliyor.

Bu durumun İranlı muhalif gruplar tarafından olumsuz karşılanması muhtemel.

Trump yılın başlarında, ülke genelinde düzenlenen hükümet karşıtı gösteriler sırasında İranlı protestoculara "yardım yolda" demişti.

Belgenin üçüncü maddesine göre ABD ve İran, en fazla 60 gün içinde nihai bir anlaşma için müzakere etmeyi ve sonuca ulaşmayı taahhüt ediyor; ancak bu süre karşılıklı mutabakatla uzatılabilir.

Bu 60 günlük süre, iki