Trump Dönemi İran Politikası Tasarımcısı: 'MOU, Hürmüz Boğazı İçin Kısa Vadeli Çözüm, Silahlı Çatışma Uzayabilir'

Donald Trump'ın ilk yönetiminde İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikasının mimarlarından biri olan kıdemli bir yetkili, ABD ve İran arasında imzalanan Mutabakat Muafiyeti (MOU) anlaşmasını 'Hürmüz Boğazı'nı açık tutmak için kısa vadeli bir çözüm' olarak nitelendirdi. Yetkili, nihai bir anlaşmaya varılamadan anlaşmanın süresiz uzatılabileceği öngörüsünde bulundu. 2019-2020 yıllarında Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi'nde İran Kitle İmha Silahları ile Mücadele Direktörlüğü görevini yürüten Richard Goldberg, Demokrasiyi Savunma Vakfı (FDD) kıdemli danışmanı, yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın stratejik değerini azaltmak için alternatif yollar inşa edilmesi gerektiğini savundu. Goldberg, hala İran hükümetinin yaptırım listesinde bulunuyor.

Goldberg, Trump destekçilerinin 'askeri operasyonlar ve baskıyla elde edilen kozların çok çabuk verildiği' yönündeki eleştirilerine ilişkin bir soru üzerine, 'Kim daha çok kazandı demek için henüz erken. ABD'nin hangi koşullarda yaptırım muafiyeti sağladığını henüz görmedik. Koşullara bağlı olarak İran'ın eline geçecek fonlar milyarlarca dolardan milyonlarca dolara kadar değişebilir' dedi.

Anlaşmanın kısa vadeli bir çözüm olduğunu belirten Goldberg, 'Bu mutabakat muafiyeti, köklü bir çözümden ziyade, Hürmüz Boğazı'nı açık tutarak enerji piyasasındaki şokları önlemek için kısa vadeli bir tedbirdir. Bu, 'Hürmüz karşılığında Hürmüz' anlaşmasıdır. ABD'nin İran'a sağladığı petrol satışına yönelik yaptırım muafiyeti, İran'ın 60 gün boyunca boğazı kontrol etmemesi karşılığında fırsat maliyetini (geçiş ücretini) telafi etmesi olarak görülebilir' diye konuştu.

Goldberg, İran'ın içindeki sertlik yanlılarının enerji piyasasının çökmesiyle ABD'nin ilk taviz vereceğini hesaplamış olabileceğini ancak petrol fiyatlarının beklenenin aksine yükselmediğini belirtti. ABD'nin ticari gemileri koruma operasyonlarıyla petrol sevkiyatı yapabileceğini göstermesinin İran içinde bir korku yarattığını söyledi. İran'daki 'gerçekçi' unsurların, ablukanın uzamasının bankacılık sistemi krizi, elektrik kesintileri ve halkın hoşnutsuzluğu gibi sorunlara yol açabileceğinden endişe duyduğunu ve bu nedenle İran liderliğinin petrol satışından nakit elde etme yolunu seçtiğini düşündüğünü ifade etti.

Goldberg, İran'ın terör desteğini tamamen kesmesi ve normal bir devlet haline gelmesi durumunda mümkün olabilecek 'iyimser bir hayal' olduğunu belirttiği 'İran'a doğrudan para transferi' seçeneğinin, mevcut rejim altında gerçekleşme olasılığının çok düşük olduğunu söyledi.

'Paranın miktarı kadar, fonların kontrol yapısı da önemlidir' diyen Goldberg, anlaşmada İran Merkez Bankası'nın nihai lehtarı belirleyeceği belirtilse de, fonların doğrudan İran'a gitmeyeceğini düşündüğünü söyledi. ABD'nin, Katar'daki dondurulmuş İran fonlarının insani yardım malzemeleri alımı şartıyla serbest bırakılması yönündeki müzakereleri, gelecekteki fon transferlerinin nasıl yönetileceğine dair bir ipucu veriyor. Goldberg, Trump yönetiminin de benzer bir yöntemi düşünebileceğini belirtti.

Goldberg, 'En olası senaryo, mutabakat muafiyetinin süresiz olarak yenilenmesidir. İran yeterli fon elde ederek 'güçlü baskıya dayanabileceğini' düşünürse veya ABD ve uluslararası toplum Hürmüz Boğazı'na olan bağımlılığını azaltırsa, denge bozulabilir. O zamana kadar, her iki taraf da 'Hürmüz karşılığında Hürmüz' anlaşmasından karşılıklı fayda sağladığı için yenilenmeye devam edecektir' dedi.

Goldberg, bir dizi askeri operasyonla İran'ın nükleer santrifüj üretim altyapısı, araştırma tesisleri, füze üretim kapasitesi ve nükleer silahlarla ilgili insan kaynağının büyük zarar gördüğünü belirterek, 'Şu anda İran'ın tehdidi, kitle imha silahları seviyesinden 'deniz haydutluğu' seviyesine düşürüldü' dedi. Trump yönetiminin bakış açısına göre, İran'ın nükleer faaliyetlerini engellemenin temel yolunun anlaşmalar değil, 'Midnight Hammer' ve 'Majestic Fury' gibi askeri operasyonlar olduğunu ve anlaşmaların sadece bu askeri başarıları koruyarak boğazın kapanmasını önlemeye yönelik bir araç olduğunu savundu.

ABD'nin en büyük kozunun 'tekrar bombalama tehdidi' olduğunu ve askeri güç kullanılması halinde Hürmüz Boğazı'nın tekrar kapanacağını belirten bir soruya karşılık Goldberg, 'Bu kilit soru. ABD'nin ezici bir üstünlüğe sahip olduğunu söylemek zor. ABD askeri gücü tekrar kullanırsa, boğaz kapanma ve enerji piyasasının sarsılma riski var. Buna karşılık, İran da Hürmüz'ü kapatarak baskı yapabilir ancak (ABD'nin İran'a yönelik) ablukanın uzaması ekonomik çöküş yükünü getirecektir. Şu anda geçici bir denge durumu var. Her iki tarafın da ani bir felaketten kaçınma ve mevcut durumu uzatma motivasyonu var' dedi.

'Mutabakat muafiyetinin yenilenmesi sırasında, enerji stoklarını yeterince doldurarak olası bir yeniden ablukanın etkisini en aza indirmeliyiz. Ayrıca, alternatif taşıma yolları inşa ederek Hürmüz Boğazı'nın stratejik değerini düşürmeliyiz. Birleşik Ara