Το οικο- άγχος επηρεάζει την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων

Ολοένα και συχνότερα πια, απρόβλεπτα, έντονα και ακραία καιρικά φαινόμενα π.χ. καταιγίδες, πλημμύρες, πυρκαγιές που αποτελούν συνέπεια της κλιματικής αλλαγής οδηγούν σε απώλειες ζωών, υποδομών και περιουσιών. Οι επιπτώσεις όμως, δεν είναι μόνον περιβαλλοντικές και υλικές αλλά σωματικές και ψυχικές. Στην συνέντευξη που παραχωρεί ο Γεράσιμος Α. Κολαῒτης, ομότιμος καθηγητής Ψυχιατρικής Παιδιών και Εφήβων Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, ιδρυτής και πρόεδρος ΔΣ Ελληνικού Ινστιτούτου Μελέτης Τραύματος και Προαγωγής Ψυχικής Υγείας, αναλύει πως οι πιεστικές αυτές καταστάσεις μπορούν να οδηγήσουν τους ανηλίκους σε μετατραυματικό στρες, κατάθλιψη, άγχος και δυσφορία. Και επιμένει ότι πρέπει να ληφθούν άμεσα μέτρα για την καλύτερη προετοιμασία των πληθυσμών. Πόσο μας απειλεί η κλιματική αλλαγή; Η κλιματική αλλαγή είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της εποχής μας με επίδραση σε μεγάλους πληθυσμούς, σε διαφορετικές περιοχές της γης και με διαφορετικούς τρόπους απειλής στη δημόσια υγεία. Σύμφωνα με τη UNICEF (2021), η κλιματική αλλαγή αποτελεί επίσης μια πιεστική πρόκληση για τα δικαιώματα των νέων, που αποτελούν το 41% του παγκόσμιου πληθυσμού, με 25,4% αυτών στις ηλικίες 0-14 ετών και 15,5% στις ηλικίες 15-24 ετών (ΟΗΕ, 2020). Σχεδόν το ήμισυ του πληθυσμού των 2,2 δισ. παιδιών βρίσκονται σε «εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο» για να υποστούν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής (UNICEF, 2021). Απ’ αυτά, 85% προέρχονται από χώρες χαμηλού και μεσαίου ΑΕΠ επηρεαζόμενοι δυσανάλογα από την κλιματική αλλαγή. googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); }); googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')}) Τι γνωρίζουμε σήμερα για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ψυχική υγεία; Ενώ οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη σωματική υγεία είναι πλέον καλά τεκμηριωμένες, θεωρείται ότι και η ψυχική υγεία επίσης επηρεάζεται, αν και χρειαζόμαστε περισσότερη έρευνα. Τον Αύγουστο 2019, η πρώτη εθνική μελέτη των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην ψυχική υγεία ανέδειξε τα πρωτοφανή επίπεδα στρες και άγχους των Γροιλανδών για το μεταβαλλόμενο κλίμα στον τόπο τους. Άλλες μελέτες συνδέουν τις υψηλότερες θερμοκρασίες (ιδιαίτερα σε συνδυασμό με υψηλή υγρασία) και τα συχνότερα και σοβαρότερα κύματα καύσωνα με μεγαλύτερη ψυχική δυσφορία του πληθυσμού, αυτοτραυματισμούς, αυτοκτονικότητα και ψυχιατρικές νοσηλείες, ενώ τα κύματα καύσωνα μπορούν να επιδεινώσουν ήδη υπάρχουσες ψυχικές νόσους και να ελαττώσουν την αποτελεσματικότητα των ψυχοτρόπων φαρμάκων. Το μέγεθος της επίδρασης των θερμών ημερών στην ψυχική υγεία του πληθυσμού φαίνεται να είναι ισοδύναμο εκείνου της ανεργίας ενώ η ανυδρία επηρεάζει το 25% του παγκόσμιου πληθυσμού και αναμένεται να αυξήσει την θερμοκρασία του πλανήτη οδηγώντας σε λιμούς, συγκρούσεις, προσφυγιά και πολέμους. googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); }); Έχει υπολογιστεί ότι ήδη 22,5 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τις εστίες τους εξαιτίας καταστροφών που σχετίζονται με το κλίμα αυξάνοντας την ψυχική ευαλωτότητα ετησίως τα τελευταία 7 χρόνια. Με ποιους τρόπους επηρεάζει η κλιματική κρίση την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων; Οι υπάρχουσες μελέτες διακρίνουν τρεις τύπους επίδρασης της κλιματικής κρίσης στην ψυχική υγεία: ι) οξέα και ακραία καιρικά φαινόμενα και φυσικές καταστροφές (π.χ. πυρκαγιές και πλημμύρες), ιι) υποξέα καιρικά φαινόμενα μεγάλης διάρκειας (π.χ. ξηρασία, κύματα καύσωνα), και ιιι) ένα μονίμως αλλαγμένο και δυνητικά ακατοίκητο φυσικό περιβάλλον (ΠΟY 2017). Σταδιακές μεταβολές όπως π.χ. αποδιοργάνωση του καιρού, απώλειες καλλιεργειών, άνοδος ύψους θαλάσσης οδηγούν σε απώλεια εστιών, διατροφικές ελλείψεις και αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών. googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); }); Όλα τα παραπάνω φαινόμενα μπορούν να έχουν άμεσες επιπτώσεις όπως π.χ. μετατραυματική διαταραχή στρες (PTSD), κατάθλιψη, άγχος, φοβίες, προβλήματα ύπνου, και χρήση ουσιών. Αυτές με τη σειρά τους μπορούν να οδηγήσουν σε προβλήματα συναισθηματικής ρύθμισης, γνωστικά, μαθησιακά, συμπεριφοράς, ανάπτυξης λόγου και ακαδημαϊκών επιδόσεων, προδιαθέτοντας έτσι σε άσχημη έκβαση της ψυχικής υγείας των ανηλίκων στην ενήλικη ζωή τους. Ο κίνδυνος είναι ακόμα μεγαλύτερος για νεαρά άτομα με ιστορικό ψυχικών προβλημάτων και χωρίς κοινωνική υποστήριξη. googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); }); Ερχόμαστε όμως, αντιμέτωποι και με νέες καταστάσεις, όπως το οικοάγχος. Ναι. Οι έμμεσες επιπτώσεις κλιματικών γεγονότων στην ψυχική υγεία εμφανίζονται στη βιβλιογραφία με νέες ορολογίες όπως π.χ. οικοάγχος (ecoanxiety), οικοενοχή (ecoguilt), οικοψυχολογία (ecopsychology), οικολογικό πένθος (ecological grief) και solastalgia , νεολογισμό που αποτελεί συνδυασμό της λατινικής λέξης s ō l ā cium (άνεση) και της ελληνικής ρίζας – algia (άλγος), και περιγράφει μια μορφή συναισθηματικής ή υπαρξιακής δυσφορίας εξαιτίας τ