İran Savaşının Yan Etkileri: Batı Asya'da Yeni Bir Güvenlik Mimarisi Mi Şekilleniyor?

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik yürüttüğü savaşın beklenmedik sonuçları, Arap başkentlerinde ateşkes sonrası senaryolar üzerine kapsamlı bir yeniden değerlendirmeye yol açtı. İran Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian'ın Pakistan'a yaptığı son resmi ziyarette, Batı Asya ve Orta Doğu için yeni, embriyonik bir güvenlik mimarisinin ortaya çıktığına dair ilk kamuoyu ipucunu verdi. Müslüman uluslardan 'birleşik bir cephe' çağrısı yapan Pezeshkian, 'dostluk eli' uzatmaktan ve yeni bir bölgesel güvenlik yapısı kurmaktan bahsetti. Bu açıklama, İran'daki savaşın bölgede, özellikle Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) devletlerinde bir güvenlik boşluğu yaratmasının ardından gelen bir dizi diplomatik hamle ve karşı hamleyi takip ediyor. Bölgenin siyasi ve askeri dinamiği, ABD ve İran arasındaki düzensiz ve çalkantılı müzakerelerden bağımsız olarak, bölgesel oyuncular arasındaki sessiz tartışmalar şeklinde şekilleniyor. Pakistan, İran, Türkiye, KİK ve Mısır'ı kapsayan, belki daha sonra Türkmenistan, Özbekistan, Ürdün ve diğerlerini de içerecek bir bölgesel güvenlik mimarisi, jeopolitik manzarada tarihi bir paradigma değişimi olacaktır. İran ve Körfez Arap devletleri arasındaki ilişkilerdeki yumuşama, on yıllarca süren karşılıklı düşmanlığın ardından geldi, ancak Suudi Arabistan'ın ısınan ilişkilere zemin hazırladığı açık. İran, ABD'nin bölgedeki üslerine tekrar tekrar saldırdı, büyük tesisleri tamamen veya kısmen yok etti ve sivil altyapıya zarar verdi, ancak ABD'nin KİK ülkelerindeki üslerden başlatılan askeri saldırılara yanıt verdiğini savundu. Yeni bir bölgesel güvenlik mimarisi ufukta görünüyor olabilir. ABD, radarlar, iletişim merkezleri, uçaklar ve diğer kilit tesislere verilen hasarın boyutunu açıklamadı, ancak 1990 Irak'ın Kuveyt'i işgalinden sonra bölgede bir köprübaşı kuran ABD kuvvetlerinin, güvenlik kalkanı olmaktan ziyade İran insansız hava aracı ve füze ateşini çeken yıldırım çubukları olarak hareket ettiği kısa sürede anlaşıldı. ABD'nin İsrail'e önemli hava savunma füzeleri sağlaması, belki de KİK'in kısmen korumasız bırakılmasından kaynaklanan bir kızgınlığa yol açtı. Siyasi endişeler de arttı ve savaşın ilk günlerinde Pakistan, Türkiye, Suudi Arabistan ve Mısır'dan oluşan R4 (Bölgesel 4) grubunun kurulmasına yol açtı. Grup şimdiden dört kez toplandı, bu da aciliyet ve bağlılık gösteriyor. Pakistan, İran ve ABD arasındaki ateşkes için bölgesel çabaların merkez üssü olmuş ve savaş sonrası bölgesel düzenin yeniden şekillendirilmesinde sessiz bir rol üstlenmiş görünüyor. Kapsamlı diplomatik erişimin yanı sıra, iki önemli gelişme de yaşandı.