Özbekistan’da Tunç Çağı Çocuğuna Cerrahi Operasyon Yapılmış

Özbekistan’daki 4.000 yıllık bir çocuk kafatasında bulunan trepanasyon izleri, kafatasını Orta Asya’da bilinen en eski cerrahi kanıt yapıyor.

Bugünkü Özbekistan topraklarına gömülmüş Tunç Çağı’na ait bir çocuğun 4.000 yıllık kafatası, trepanasyon olarak bilinen kafatası cerrahisinin izlerini taşıyor. Araştırmacıların aktardığına göre bu izler, Orta Asya’da belgelenmiş en eski cerrahi kanıt ve Asya genelinde bilinen en eski cerrahi örneklerden biri.

Yaklaşık 5 yaşında ölen çocuğun iskeleti geçtiğimiz aylarda gün yüzüne çıkarıldı. Araştırmacıların açıklamasına göre beden, yaklaşık 3 yaşında ölen bir başka çocuğun bedeniyle birlikte tek bir mezara gömülmüştü.

(İlgili: Özbekistan’daki Neandertal Çocuğun Yüzü Canlandırıldı)

Açıklamaya göre 5 yaşındaki çocuğun kafatası, taş ya da kemik aletlerin kullanıldığı “kafatası trepanasyonuna ait net izler” taşıyor. Trepanasyon eski dönemlerde sıkça uygulanan bir işlemdi. Belki epilepsi, migren ya da davranış bozuklukları gibi rahatsızlıkları tedavi etme girişimleriydi. Ancak araştırmacılar o dönemde “tıp ve ritüel arasındaki sınırın” bugünkünden çok daha az belirgin olduğunu vurguluyor.

İtalya ve Özbekistan’dan oluşan bir araştırma ekibi, söz konusu keşfi Afganistan sınırına yakın Kuzey Baktriya bölgesinde gerçekleştirdi.

Kazılar, tarihöncesi Carkutan yerleşim alanına odaklandı ve araştırmacılar mezarı MÖ üçüncü binyılın sonlarına tarihledi. O dönemde Carkutan (Djarkutan), yaklaşık MÖ 2.500 ile 1.500 arasında Orta Asya’ya egemen olan Erken Tunç Çağı kültürü Oksus uygarlığının kentsel merkezlerinden biriydi. Bu alanı ve Oksus uygarlığının diğer yönlerini araştıran sürmekte olan proje 2024’te başladı.

Arkeologlar Oksus uygarlığını zaman zaman Baktriya-Margiana Arkeolojik Kompleksi (BMAK) olarak da adlandırıyor. Uygarlık, bölgedeki nehirler ve vahalar boyunca yoğunlaşmıştı ve gelişmiş tarım ekonomisi ile zengin maddi kültürüyle tanınıyor. Oksus uygarlığının çöküşünün ise önemli nehirlerin kurumasına yol açan iklimsel değişikliklerle tetiklendiği düşünülüyor.

Araştırmacılara göre eski trepanasyonlara dair kanıtlar bazı bölgelerde görece yaygın olsa da, bu cerrahi işlemin küçük bir çocuğa uygulanmış olması şaşkınlık yaratıyor.

Kazıyı yöneten Salento Üniversitesi’nden arkeolog Enrico Ascalone, “Carkutan bizi şaşırtmaya devam ediyor. Orta Asya’da, dört bin yıl önce, bir çocuğa uygulanmış kafatası trepanasyonu oldukça şaşırtıcı. Böyle bir şey düne kadar düşünülemezdi. Bugün verilerimiz arasında” diyor.

Yine de keşif birtakım gizemleri de beraberinde getiriyor. “Kasabadaki hangi ‘uzman’ grubu böyle bir müdahaleyi gerç