İslam Tarihinde 'Alim' Tüccarların Bilinmeyen Bölümü

İslam medeniyetinin tarihi sadece kitaplar ve medreselerle sınırlı kalmamıştır. Bilim ve bilginin yanı sıra, büyük bir ekonomik faaliyet de yürütülmüştür. Birçok muhaddis, fakih ve filozof aynı zamanda başarılı tüccarlardı. İmam Zehebi'nin "Siyeru A'lamin-Nübela" ve İmam Sem'ani'nin "El-Ansab" gibi biyografi eserleri bu yönü açıkça ortaya koymaktadır. Ortaçağ Müslüman toplumunda alimlerin ticaretle olan ilişkileri üzerine İsrailli sosyolog Haim J. Cohen tarafından da araştırmalar yapılmıştır. Tarihçi Olivia Remie Constable, Endülüs'teki ticaretle ilgili araştırmasında Cohen'in istatistiklerini alıntılamıştır. Binlerce alimin biyografisi incelendiğinde, meslek bilgisi bulunanların büyük bir kısmının tekstil, tarım ürünleri, metal ve mücevher, baharat, deri, kitap yayıncılığı, bankacılık ve genel ticaret gibi çeşitli mesleklerde yer aldığı görülmüştür. Tekstil ve kumaş endüstrisi en büyük sektördü. Abdurrahman İbn Avf (RA) gibi isimler, Medine'ye sıfır sermaye ile hicret edip kısa sürede zengin olmuş ve cömertliğiyle tanınmıştır. Mekke'nin ticari geleneği, İslam'ın ilk dönemlerinden itibaren ticaretle olan bağın derinliğini göstermektedir. Kuran-ı Kerim'de Sure-i Kureyş'te Mekke Kureyşlilerinin kış ve yaz seferlerinden bahsedilir. Peygamberlik öncesi dönemde Hz. Hatice'nin ticari temsilcisi olarak Hz. Muhammed (SAV) Suriye'de ticaret yapmış ve doğruluğu sayesinde Hatice tarafından ödüllendirilmiştir. Sahabelerin serveti ve cömertliği: Hz. Ebubekir Sıddık (RA) halife olduktan sonra bir süre kumaş ticaretiyle uğraşmış, daha sonra sahabilerin isteği üzerine devlet işlerine zaman ayırmak için bırakmış ve Beytülmal'den belirli bir maaş almıştır. Üçüncü Halife Osman İbn Affan (RA), Kureyş'in en büyük tüccarlarından biriydi. Tebük seferi (9 H.) sırasındaki büyük mali ve genel katkıları İslam tarihinde iyi bilinmektedir. Bir diğer tüccar sahabe ise Abdurrahman İbn Avf (RA)'dır. Medine'ye sıfır sermaye ile hicret edip kısa sürede zengin olmuş ve cömertliğiyle tanınmıştır. Sahabelerden Zübeyr İbnul-Avvam'ın bıraktığı servetin yaklaşık elli milyon dirhem olduğu rivayet edilmektedir (borçları ödendikten sonra paylaşılan serveti olarak), bunun büyük kısmı arazi ve gayrimenkuldu. Dirhem o dönemin gümüş parasıydı. O zamanlar 10 dirheme bir keçi alınabiliyordu.