Mısır'da İbn Haldun: Çok Yönlü Bir Hayatın Son Bölümü

Müslüman tarihinin en büyük sosyologlarından biri olarak kabul edilen İbn Haldun (ö. 1406), Mısırlılar hakkında ilginç bir gözlemde bulunmuştu: 'Onların ruhunda her zaman bir neşe ve gelecek hakkında tuhaf bir rahatlık var.' İbn Haldun, ünlü eseri 'Mukaddime'de Mısır'ı 'dünyanın bahçesi, insanlığın buluşma noktası' olarak övmüştür. Kuzey Afrika ve Endülüs'teki siyasi çalkantılardan sonra 784 H (1382 M) yılında Mısır'a sığınan İbn Haldun, hayatının son yirmi yılını Kahire'de geçirmiş ve bu dönemde düşünceleri küresel bir boyut kazanmıştır. Kahire'ye vardığında tanınırlığı hızla yayıldı. Memlük Sultanı Berkuk, onu saygıyla karşıladı, El-Ezher'de özel bir öğretim kürsüsü verdi ve daha sonra Mısır'ın Maliki fıkhının önde gelen medresesi 'El-Medresetül Kamhiyye'nin baş profesörü olarak atandı. Ayrıca 'Hanaka Baybars' gibi büyük Mısır manevi kurumlarının da sorumluluğunu üstlendi. Ancak başarıyla birlikte çatışmalar da yaşandı. Maliki mezhebinin baş kadısı olarak mahkemelerdeki yolsuzluk ve nüfuzlu kişilerin karıştığı usulsüzlüklere karşı sert operasyonlar başlattı. Bu tavizsizliği nedeniyle yerel bürokratlar ve alimlerle ilişkileri gerginleşti ve yedi yıl içinde altı kez baş kadılık görevinden azledilip yeniden atandı. 791 H (1389 M) yılında Memlük emiri Yalbuga el-Nasiri'nin Sultan Berkuk'a karşı darbe girişimini meşrulaştırmak için Kahire'deki dört mezhebin önde gelen alimlerinden bir fetva imzalaması istendi ve İbn Haldun da bu listedeydi. Ancak sekiz ay sonra Berkuk iktidarı geri aldı. İbn Haldun, bir özür kasidesi yazarak, kılıç zoruyla imza atmaya zorlandığını açıkladı ve Berkuk onu affederek eski görevine iade etti. İbn Haldun'un, Osmanlı İmparatorluğu'nun Mısır'ı fethini öngördüğüne dair yaygın bir kanı olsa da, bu doğru değildir.