Buzul Erimesiyle Ortaya Çıkan Eserler Nasıl Kurtarılıyor?

Hızla eriyen buzullar, yüzlerce yıllık organik eserleri yok olmadan önce kurtarmayı amaçlayan buzul arkeolojisi çalışmalarını hızlandırıyor.

Norveç’in en yüksek dağlarında uzmanlar, uzun süredir buz tabakalarında ilk günkü gibi korunmuş eserleri bulmak için tehlikeli arazileri didik didik ediyor. Dünya genelinde sıcaklıklar artarken, buzul arkeolojisi uzmanlarının buzulların erimesiyle açığa çıkan bu eserleri, sonsuza dek yok olmadan önce bulması gerekiyor.

Norveç’in Innlandet Dağları’nın yükseklerinde, bir buz kütlesinin üzerinde kahverengi deri bir makosen belirdi. Bölgede yürüyüş yapan tarih meraklısı Reidar Marstein bunu görür görmez önemli bir keşif olduğunu anladı. Ayakkabıyı kağıt ve plastiğe sarıp yamaçtan aşağı taşıdı ve yerel bir arkeoloğu aradı. 2006 yılının olağanüstü sıcak bir Eylül gününde bulunan bu mükemmel durumdaki parça, bir bilim dalının çehresini tamamen değiştirecekti. Yapılan incelemeler, ayakkabının tam 3.400 yıllık olduğunu gösterdi.

Bu buluntu, dünyadaki en büyük buzul arkeolojisi programının temelini oluşturdu: Norveç’in “Buzun Sırları” (Secrets of the Ice) projesi. Marstein ve o gün telefonla aradığı Espen Finstad, ayakkabının keşfinden sonra Innlandet İl Meclisi ve Oslo Kültür Tarihi Müzesi ile ortaklaşa bu araştırma girişimini başlattı. O günden beri projenin küçük arkeolog ekibi, buzul erimesinin zirveye ulaştığı Ağustos ve Eylül aylarında geçmişe dair yeni ipuçları bulmak için Innlandet Dağları’nı karış karış geziyor.

Kültür Tarihi Müzesi ve program bünyesinde çalışan buzul arkeolojisi uzmanı Julian Post-Melbye, “Tarihöncesi dönemden bulduğumuz her şey, buraya hayvan derisinden yapılma ayakkabılar giyen birileri tarafından taşınmış olmalı. Başka şansları olmadığı için oldukça dayanıklı ayakkabılardı. Onlar için sıradan bir gündü” diyor. Bugün ise dağlarda yürümeyi kolaylaştıran, parayla satın alınabilecek en iyi hafif ekipmanlar ve Gore-Tex kıyafetlerle arazi çalışması yapmanın insana haddini bildiren bir yanı olduğunu da sözlerine ekliyor.

“Buzun Sırları” projesi arkeologları bugüne kadar yaklaşık 4.500 eser topladı. Bunların arasında dünyanın en eski sağlam ahşap kayak çifti, Tunç Çağı’nda bir ren geyiği avcısı tarafından fırlatılmış 3.000 yıllık bir ok ucu ve eski ticaret yollarında kaybedilmiş tekstil ürünleri, tuzaklar ve tunikler yer alıyor. Program, geçen yıl koruma, araştırma, eğitim ve halkla ilişkiler alanındaki küresel başarısıyla iki Avrupa Kültür Mirası Ödülü’ne layık görüldü.

Ağustos ayında Post-Melbye, ülkenin en yüksek zirvelerinin eteklerinde yer alan Lom köyündeki Norveç Dağ Merkezi müzesinin arka o