सुस्ता जोगाउन छातीमा गोली थापेका खान नागरिकता माग्दै माइतीघरमा

चार दशकअघि सुस्ताको माटो जोगाउन उनले आफ्नै छातीमा गोली थापे । जुन देशका लागि लडे, त्यही देशले उनलाई ८० वर्षसम्म अनागरिक बनाइरहेको छ । उनी यसपटक नेपाली भएको प्रमाण खोज्न काठमाडौंमा आइपुगेका छन् ।

१७ असार, काठमाडौं । ग्रीष्मयाम बोकेको हावाले माइतीघर मण्डला बेसरी तताएको छ। आफूमाथि भएका अन्यायविरुद्ध आवाज उठाउँदै सरकारसँग न्याय माग्न सडक आसपास शीतल खोज्दै आन्दोलनकारीहरू गमिरहेका छन् ।

यत्तिकैमा बिजुलीबजार साइडदेखि केही सुस्तावासीहरू आफ्नो जग्गाको लालपुर्जालगायत आफूलाई नागरिक दर्ज गराउने कागजपत्रहरू बोकेर आन्दोलनरत देखिन्छन्। कसैले सुस्ताको माटो पोको पारेर मानौँ राजधानीलाई चिनारी गर्नका लागि ल्याइदिएका छन्।

यही आन्दोलनकारीहरूको समूहमा छन् एक वयोवृद्ध । ८० नाघेको उनको शरीरमा अझै पनि गोलीका खतहरू छन् ।

ती खत कुनै व्यक्तिगत दुश्मनीका निशान होइनन्, नेपालको सीमा जोगाउने सङ्घर्ष गर्दाका प्रमाण हुन्। चार दशकअघि सुस्ताको माटो जोगाउन उनले आफ्नै छातीमा गोली थापे।

तर आज, जीवनको उत्तरार्धमा आइपुग्दा उनी फेरि अर्को लडाइँ लडिरहेका छन्- यसपटक सीमा जोगाउन होइन, आफू नेपाली भएको प्रमाणित गर्न र आफ्नै राज्यले आफ्ना नागरिकको आवाज सुनोस् भनेर।

यही आग्रह बोकेर वयोवृद्ध शरीर घिसार्दै उनी पनि माइतीघर मण्डला आइपुगेका छन् र फेरि एकपटक आफूलाई सडकमा उभ्याएका छन् । उनी हुन्- मुन्ना खान ।

छातीका गोलीका खत पुराना भइसके, तर मुन्ना खानको सङ्घर्ष अझै पुरानो भएको छैन।

हुन त यो समय उनको अझै पनि आफ्नो राष्ट्रियताको परीक्षा दिइरहने उमेर होइन। देशको भूगोलभित्र ससम्मान बाँच्न पाउनुपर्‍यो भनेर चिच्याइरहनुपर्ने समय होइन। यो उनको रहर पनि होइन।

‘अझैसम्म हामीले छातीमा बन्दुक थापेर बाँच्नुपरेको छ। तर, अझै हामी नै देशको अनागरिक भएर बाँच्नुपर्ने। यो दोहोरो व्यवहार किन ?’ उनी सरकारलाई प्रश्न गर्छन्।

सुस्तावासीहरू १६ असारमा काठमाडौँ आइपुगेका हुन्। भारतीय एसएसबीको निरन्तर आखेटबाट आजित भएर आफ्नो समस्या सरकारलाई सुनाउन उनीहरू यहाँ आइपुगेका हुन्।

यसअघि १४ असारमा बुटवलमा ‘सुस्ता बचाउ अभियान’ र ‘सुस्ता बचाउ युवा अभियान’ले संयुक्त पत्रकार सम्मेलन गर्दै आन्दोलनका कार्यक्रम सार्वजनिक गरेका थिए। अभियानका प्रतिनिधिहरूले सरकारको निरन्तर उपेक्षाका कारण निर्णायक आन्दोलनमा उत्रिन बाध्य भएको बताएका छन्।

उनीहरूका अनुसार, यस विषयमा पटक-पटक प्रधानमन्त्रीको सचिवालयसँग समय माग्दा पनि सुनुवाइ हुन सकेको छैन।

आम मानिसको जसरी आफ्नो भूगोल र भूगोलका सांस्कृतिक तत्त्वहरूसँग सम्बन्ध हुन्छ, खान त्यसको अपवाद हुनै सक्दैनन्।

मुन्ना खानका अनुसार, २०२१/२२ सालतिर सुस्तामा उनीहरूको व्यवस्थित बसोबास भएको थियो। त्यसबेला किशोर गुरुङको नेतृत्वमा तत्कालीन राजा महेन्द्रले सीमा क्षेत्रमा बस्नका लागि पूर्वसैनिक तथा पूर्वप्रहरीहरूलाई जग्गा वितरण गरेका थिए।

उनी भन्छन्, ‘मेरो बाजे पनि प्रहरी सेवामा हुनुहुन्थ्यो। त्यसैले त्यतिबेलाको सरकारले डेढ बिघा जग्गा पनि दिएको रहेछ।’

त्यसपछिका केही वर्ष सामान्य रूपमा बिते पनि २०३४ सालको बाढीले सुस्ताको