Ali Hamaney Sonrası İran İslam Cumhuriyeti: Neler Değişti, Neler Korundu?

Ali Hamaney'in ölümü, İran İslam Cumhuriyeti tarihinde kritik bir dönüm noktası olarak görülüyordu. Birçok gözlemci, bu olayın rejimin çöküşüne yol açabileceğini veya en azından yeni bir aşamaya geçireceğini bekliyordu. Ancak ölümünden birkaç ay sonra ne bir çöküş yaşandı ne de siyasi yapının tamamen değiştiği söylenebilir. İran İslam Cumhuriyeti ayakta kalmaya devam ediyor; hükümet çalışıyor, güvenlik ve askeri kurumlar aktifliğini sürdürüyor ve hukuki çerçeve değişmedi. Buna rağmen, son aylardaki bazı gelişmeler, yönetim biçiminde, liderliğin rolünde, karar alma süreçlerinde ve siyasi yapı içindeki güç dağılımında bir değişim olasılığına dair spekülasyonları beraberinde getirdi. Asıl soru, rejimin devam edip etmediği değil, İran İslam Cumhuriyeti'nin hala tek bir karar alma merkezine sahip olup olmadığı veya bir güç merkezleri ağına mı dönüştüğüdür. Savaş ve Ayetullah Hamaney'in ölümünden sonra ortaya çıkan ilk gerçeklik, İran İslam Cumhuriyeti'nin ana yapılarının kalıcılığı oldu. Anayasa, Velayet-i Fakih ilkesi, Anayasayı Koruyucular Konseyi, atanmış ve seçilmiş kurumlar ile askeri ve güvenlik organları, Devrim Muhafızları Ordusu dahil olmak üzere faaliyetlerine devam ediyor. Bu durum, rejimin on yıllardır sadece liderin otoritesine dayanmadığını, aynı zamanda Ali Hamaney'in kurduğu geniş güvenlik, siyasi ve yürütme ağlarının onun yokluğunda da çalışmaya devam edebildiğini gösteriyor. Ancak bu, güç ilişkilerinde tam bir istikrar anlamına gelmiyor. Örneğin, son aylardaki önemli siyasi kararlarda, ABD ile müzakereler ve savaşın durdurulması anlaşmasının imzalanması gibi, parlamentonun devre dışı bırakılması dikkat çekiciydi. Bu kararlar, olağan yasal süreçlerin dışında alındı ve güvenlik kurumları ile Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi'nin rolünü daha belirgin hale getirdi. Dolayısıyla, hukuki yapı değişmese de, kurumların ağırlığı yer değiştirmiş durumda. Dış politikada da benzer bir tablo görülüyor. ABD, İsrail ve bölgedeki vekil güçlere yönelik genel yaklaşım, on yıllardır şekillenen ve tek bir kişiden bağımsız hale gelen çerçevede kalmaya devam ediyor. Savaş sonrası İran'ın siyasi ve ekonomik konumu, artan iç hoşnutsuzluk ve İran'ın desteklediği bölgesel güçlerin zayıflaması, Tahran'ı ABD ile müzakereye zorlasa da, rejimin genel politikaları değişmedi. Bu durum, yeni dini lider Ayetullah Mücteba Hamaney'in ABD ile müzakereye ilişkin yazılı mesajında da görülüyor. Babasının politikalarını takip etmesine rağmen, anlaşmanın imzalanmasının sorumluluğunu üstlenmedi. Mesajda, "aslında farklı bir görüşü olduğunu" ancak Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi başkanı olarak cumhurbaşkanının, "İran halkının ve direniş cephesinin haklarını koruma" ve "düşmanın aşırı taleplerine boyun eğmeme" taahhüdü nedeniyle "yüz yüze müzakerelere" onay verdiği belirtiliyor.