شش ماه پس از اعتراضات دی ۱۴۰۴، جست‌وجوی حقیقت در میان آمارهای متناقض کشته‌شدگان

«بعد از دی‌ماه به‌ندرت پیش می‌آمد با کسی حرف بزنم و نشنوم یکی از اقوام و آشنایانش کشته شده. در جایی که من زندگی می‌کنم آدم‌ها واقعا در بیان مسائل این‌چنینی محافظه‌کارند و این برایم معنادار است. من در داروخانه شبانه‌روزی مرکز شهر کار می‌کنم، از مردم می‌شنوم و دوستانی دارم که دچار آسیب‌هایی شدند که می‌توانست منجر به مرگ شود، این شکل از اعمال خشونت، آمار بالای کشته شده‌ها را باورپذیر می‌کند. در این شهر، روی زمین تا روزها خون دلمه بسته بود.»

این روایت یکی از شهروندانی است که در اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه حضور داشته و از تجربه و مشاهدات خود از این اعتراضات به بی‌بی‌سی گفت.

شش ماه اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ گذشت، روزهایی که در سایه قطع اینترنت و سایر راه‌های ارتباط جمعی، خون‌باترین سرکوب اعتراضات مردمی ایران رقم خورد. اعتراضاتی که در زمره بزرگ‌ترین کشتار دسته‌جمعی در تاریخ معاصر ایران و یکی از بزرگ‌ترین کشتارهای معترضان جهان قرار گرفته است.

در کنار ابعاد سیاسی و اجتماعی اعتراضات دی‌ ۱۴۰۴، همانند سایر اعتراضات در تاریخ جمهوری اسلامی، مسئله شمار کشته‌شدگان به یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات تبدیل شده است. پس از گذشت شش ماه‌، روایت‌های متفاوتی درباره تعداد کشته‌شدگان مطرح می‌شود و حکومت ایران چون گذشته، شفافیت لازم در این باره را نداشته است.

اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ که ابتدا در واکنش به افزایش پیوسته نرخ ارز و مشکلات معیشتی در بازار تهران آغاز شد، به سرعت جنبه ضدحکومتی به خود گرفت و به شهرهای مختلف گسترش پیدا کرد. از ابتدای اعتراضات دی‌ماه، نیروهای امنیتی سرکوب معترضان را آغاز کردند و تعدادی کشته شدند، اما خشونت‌بارترین روزهای سرکوب این اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه اتفاق افتاد و در نتیجه‌ آن هزاران شهروند معترض در سراسر ایران به‌دست نیروهای امنیتی کشته شدند.‌

در جریان این اعتراضات و پس از آن سازمان‌های حقوق بشری، رسانه‌ها و چهره‌های سیاسی مخالف جمهوری اسلامی ایران آمارهای متفاوتی از تعداد جان‌باختگان ارائه کرده‌اند. برخی از این آمارها از چند هزار نفر سخن گفته‌اند، در حالی که برخی دیگر تعداد کشته‌شدگان را ده‌ها هزار نفر برآورد می‌کنند. این اختلاف چشم‌گیر در ارقام، پرسش‌های مهمی را درباره منابع اطلاعاتی، روش‌های جمع‌آوری داده‌ها و میزان دقت این برآوردها به وجود آورده است.

در شرایطی که دسترسی آزاد به اطلاعات در ایران با محدودیت‌های جدی روبه‌رو است، خبرنگاران و نهادهای مستقل امکان راستی‌آزمایی بسیاری از این آمارها را ندارند و تعیین شمار دقیق قربانیان به کاری دشوار تبدیل شده است. از سوی دیگر، اهمیت این موضوع تنها به ثبت یک عدد محدود نمی‌شود، آمار کشته‌شدگان نه‌تنها بخشی از واقعیت تاریخی این رویداد را شکل می‌دهد، بلکه مبنایی برای ارزیابی عملکرد نهادهای مسئول، مستندسازی موارد نقض حقوق بشر و پاسخ‌گویی آمرین و عاملین در آینده محسوب می‌شود.

در موارد متعددی نیز بحث آمار کشته‌شدگان اعتراضات دی‌ماه به یک کشمکش سیاسی بین گروه‌های مختلف اپوزسیون تبدیل شده است. اختلاف در آمارها زمانی اهمیت