ส่องความสัมพันธ์ไทย-จีน ยุค "อนุทิน" ไทยกำลังเป็นส่วนขยายการใช้อำนาจทางกฎหมายของจีนหรือไม่

"จีน ไทย ใช่อื่นไกล พี่น้องกัน" กล่าวย้ำโดยประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ขณะพบปะกับนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีของไทย ซึ่งเข้าร่วมการประชุมปัญญาประดิษฐ์โลก 2026 ที่ประเทศจีนเมื่อวันที่ 17 ก.ค. ที่ผ่านมา

ด้วยความใกล้ชิดในทุกระดับของทั้งสองประเทศขณะนี้ ทำให้องค์การด้านสิทธิมนุษยชนกังวลอย่างมากว่าประเทศไทยจะยอมส่งตัวผู้เห็นต่างชาวจีนซึ่งอยู่สถานกักตัวคนต่างด้าว สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง (สตม.) ของไทย

ก่อนการเดินทางไปเยือนจีนของนายอนุทินเริ่มต้นขึ้นไม่กี่วัน องค์กรฮิวแมนไรท์วอทช์ (Human Right Watch) ซึ่งเป็นองค์กรด้านสิทธิมนุษยชน ออกมาเรียกร้องให้รัฐบาลไทยอย่าส่งกลับผู้เห็นต่างชาวจีนและสื่อมวลชนชาวจีนรวมกันอย่างน้อย 4 คน โดยอ้างว่า "รัฐบางจีนกำลังกดดันเจ้าหน้าที่ไทยเพิ่มขึ้นก่อนการเยือนจีนของนายกรัฐมนตรีอนุทินในวันที่ 16-20 ก.ค."

ทั้ง 4 คน ได้แก่ นายไป๋ เจ้าตง วัย 59 อดีตนักข่าวสืบสวนสอบสวนชื่อดังของสำนักข่าวไฉ่ชิน, นายตัน ยี่เซียง อายุ 49 ปี นักเคลื่อนไหวเกี่ยวกับสิทธิชาวทิเบตและอุยกูร์, นางจาง ซินเยี่ยน อายุ 56 ปี นักกิจกรรมกลุุ่มที่เรียกตนเองว่า "กลุ่มรัฐสภาฮ่องกง" และผู้ปฏิบัติธรรมลัทธิฟาลุนกง, และนายโจว จวินอี้ อายุ 54 ปี สมาชิกพรรคประชาธิปไตยจีนผู้เคยจัดงานรำลึกสังหารหมู่ที่จตุรัสเทียนอันเหมิน

ล่าสุด นายสุณัย ผาสุข ที่ปรึกษาอาวุโสด้านประเทศไทยของฮิวแมนไรท์วอทช์ เปิดเผยกับบีบีซีไทยในช่วงที่นายกรัฐมนตรีของไทยไปเยือนจีนว่า พวกเขาเพิ่งทราบว่านายตัน ยี่เซียง ถูกส่งกลับไปยังประเทศจีนแล้วตั้งแต่เดือน มิ.ย. ที่ผ่านมา "โดยไม่มีใครทราบ แม้กระทั่งทนายของนายตันเอง"

ก่อนที่ผู้นำไทยจะเดินทางไปจีนตามกำหนด องค์กรด้านสิทธิมนุษยชนและสื่อมวลชนในระดับนานาชาติมากกว่า 50 องค์กรได้ออกแถลงการณ์ร่วมเพื่อเรียกร้องต่อรัฐบาลไทยโดยด่วน ขอไม่ให้ส่งกลับหรือเนรเทศนายไป๋ เจ้าตง ไปยังประเทศจีน

"หากถูกส่งกลับไปยังประเทศจีน ไป๋ต้องเผชิญกับความเสี่ยงอย่างร้ายแรง" แถลงการณ์ร่วมระบุ

ต่อมานายหลิน เจี้ยน โฆษก รมว.ต่างประเทศของจีนแถลงต่อสื่อเมื่อวันที่ 16 ก.ค. ที่ผ่านมาว่า จากข้อมูลที่มีอยู่ นายไป่ จ้าวตง ถูกสงสัยในประเทศจีนว่ากระทำความผิดฐานกรรโชกทรัพย์และรับสินบนในฐานะเจ้าหน้าที่ที่ไม่ใช่รัฐ

ทั้งนี้ ทางกลุ่มองค์กรสิทธิมนุษยชนที่ออกแถลงการณ์ร่วมระบุว่า "เป็นข้อหากล่าวหาเท็จที่กุขึ้นมา"

"จีนได้ยื่นคำขอส่งตัวผู้ร้ายข้ามแดนไปยังประเทศไทยแล้ว และหวังว่าฝ่ายไทยจะดำเนินการส่งตัวผู้ร้ายข้ามแดนให้เสร็จสิ้นโดยเร็วที่สุด" นายหลิน เจี้ยน กล่าว

เมื่อวันที่ 16 ก.ค. ที่ผ่านมา ศาลอาญากรุงเทพใต้นัดพิจารณาคำร้องกรณีที่ทนายของนางจาง ซินเยี่ยน ยื่นคำร้องให้ศาลไต่สวนภายใต้พระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) ป้องกันและปราบปรามการซ้อมทรมาน และการบังคับสูญหาย พ.ศ. 2566 เพื่อให้ศาลพิจารณาว่า ตม. กักขังไม่ให้นางจางเดินทางไปยังประเทศแคนาดา (ประเทศที่ 3) โดยชอบหรือไม่ เพราะเมื่อมีประเทศที่สามรับตัว อำนาจนี้ควรสิ้นสุดลง และการที่ ตม. ปฏิเสธไม่ให้ทนายเข้าเยี่ยมนางจางตั้งแต่ 13-15 ก.ค. ถือว่าละเมิดกฎหมายอุ้มหายหรือไม่

จากรายงานข