เรื่อง 'ธรรมาภิบาลมากกว่าอุดมการณ์' เหตุใดการประท้วงของวัยรุ่นเจนซีในอินเดีย อาจต่างจากการประท้วงอื่นที่เคยเกิดขึ้น

ทุกอย่างเริ่มต้นมาจากความกลัวที่คนรุ่นใหม่ชาวอินเดียหลายล้านคนคุ้นเคยกันดี นั่นคือความกลัวที่ว่าหากการสอบที่เป็นตัวกำหนดอนาคตของพวกเขาไม่สามารถเชื่อถือได้แล้ว แล้วจะมีอะไรที่เชื่อถือได้อีก ?

หลายสัปดาห์ต่อมานับจากการสอบนั้น ในวันจันทร์วันหนึ่ง ชายและหญิงอายุน้อยนับหมื่นคนพยายามเดินขบวนไปยังอาคารรัฐสภาของอินเดีย ขณะที่เจ้าหน้าที่ตำรวจตอบโต้ด้วยการใช้แก๊สน้ำตาและกระบอง แต่ก็มีผู้ประท้วงอีกหลายพันคนหวนคืนสู่ท้องถนนอีกครั้งในวันถัด ๆ มา

พรรคประชาชนแมลงสาบ หรือ ซีเจพี (Cockroach Janta Party - CJP) ซึ่งเป็นขบวนการที่นำโดยเยาวชนซึ่งถือกำเนิดขึ้นจากความโกรธแค้นต่อปัญหาข้อสอบรั่วไหลซ้ำซาก ได้กลายเป็นการระดมพลของนักศึกษาที่ใหญ่ที่สุดในอินเดียรอบหลายปีอย่างรวดเร็ว

ขบวนการนี้กำลังเรียกร้องให้มีการปฏิรูปการศึกษาและให้ ธาร์เมนทรา ปราธาน รมว.ศึกษาธิการลาออกจากตำแหน่ง โดยมี โซนัม วังชุก นักเคลื่อนไหว เป็นศูนย์กลางของการประท้วง เขาระบุว่าตนอดอาหารประท้วงนาน 26 วันเพื่อสนับสนุนการเคลื่อนไหวนี้จนกระทั่งน้ำหนักตัวลดลง 11 กก. แม้เขาจะยุติการอดอาหารไปแล้วเมื่อช่วงดึกวันพฤหัสบดี แต่แกนนำนักศึกษาระบุว่าการประท้วงจะดำเนินต่อไปจนกว่าข้อเรียกร้องจะได้รับการตอบสนอง

คำถามที่เกิดขึ้นอย่างเห็นได้ชัดคือ นี่เป็นเพียงการประท้วงของนักศึกษาทั่วไป หรือเป็นจุดเริ่มต้นของบางสิ่งที่ยิ่งใหญ่กว่านั้น เพราะประวัติศาสตร์อินเดียก็มีเหตุผลที่ทำให้ต้องระมัดระวังและมีความหวังไปพร้อม ๆ กัน

ขบวนการนักศึกษาเคยมีโอกาสได้เข้ามาพลิกโฉมการเมืองอินเดียเป็นระยะ ๆ เช่น การเคลื่อนไหว "นาฟ นิรมาน" (Nav Nirman) ในรัฐคุชราตเคยมีส่วนช่วยจุดชนวนการเคลื่อนไหวของ ชัยปรากาช นารายัน ผู้นำฝ่ายสังคมนิยมรุ่นเก๋า เพื่อต่อต้านอดีตนายกรัฐมนตรี อินทิรา คานธี ในทศวรรษ 1970 ในขณะที่การเคลื่อนไหวอื่น ๆ เคยปะทุขึ้นอย่างดุเดือดก่อนจะค่อย ๆ เลือนหายไป

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ทำให้การเคลื่อนไหวที่นำโดยพรรคซีเจพีแตกต่างออกจากการเคลื่อนไหวปกตินั้นไม่ได้อยู่แค่ที่ขนาดของการชุมนุมเท่านั้น แต่ยังรวมถึงธรรมชาติและขอบเขตของข้อร้องเรียนด้วย

การประท้วงครั้งนี้แตกต่างจากการประท้วงครั้งใหญ่ที่สุดหลายครั้งที่เคยมีการต่อต้านรัฐบาลของนายกรัฐมนตรี นเรนทรา โมดี ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ไม่ว่าจะเป็นเรื่องสัญชาติ กฎหมายเกษตรกรรม หรือนโยบายข้อพิพาทอื่น ๆ แต่การเคลื่อนไหวนี้ไม่ได้มีรากฐานมาจากเรื่องอุดมการณ์เป็นหลัก และไม่ได้มีรากฐานมาจากผลประโยชน์ของชุมชนหรือกลุ่มทางสังคมกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งเพียงกลุ่มเดียว

ในทางกลับกัน การเคลื่อนไหวนี้ตั้งคำถามว่ารัฐยังคงสามารถรับประกันความยุติธรรมในระบบการสอบ ซึ่งเป็นหนทางหลักที่คนหนุ่มสาวชาวอินเดียนับล้านคนมองว่าเป็นการเลื่อนสถานะทางสังคมได้หรือไม่

"ระบบการสอบและระบบการศึกษาคาบเกี่ยวไปถึงเรื่องวรรณะ ชนชั้น และเพศ ในระดับที่ค่อนข้างมาก ฐานเสียงหลักที่เข้าร่วมการประท้วงเหล่านี้ไม่ได้เป็นตัวแทนของกลุ่มผลประโยชน์กลุ่มเดียว" ยาพินี อียาร์ นักวิชาการอาวุโสรับเชิญจากมหาวิทยาลัยบราวน์ กล่าวกับบีบีซี

ขอบเขตที่กว้างขวางเช่นนี้ย