Maswali muhimu kuhusu ripoti ya Oktoba 29 yanayohitaji majibu

Ripoti ya tume iliyoundwa kuchunguza matukio ya vurugu yaliyotokea Oktoba 29, 2025 wakati na baada ya uchaguzi mkuu nchini Tanzania, imewasilishwa rasmi, ikiweka hadharani maelezo kuhusu vifo, majeruhi na muktadha wa matukio hayo.

Zaidi ya watu 500 walipoteza maisha na maelfu kujeruhiwa katika ghasia hizo ambazo pia zimesababisha uharibifu wa mali zenye thamani ya zaidi ya shilingi bilioni 125 za Tanzania, takribani dola milioni 50.

Hata hivyo, kama ilivyo kwa ripoti nyingi za kitaifa zenye uzito mkubwa, uwasilishaji wake umefungua mjadala mpya hasa kuhusu uwazi, uwajibikaji na hatua zinazofuata.

Mwenyekiti wa tume, Jaji Othman Chande, alieleza kuwa uchunguzi uliofanywa ulilenga kukusanya ushahidi, kusikiliza pande mbalimbali na kutoa mapendekezo. Kwa upande wake, Rais Samia Suluhu Hassan alisisitiza kuwa hii ni "ripoti ya rais," akiahidi kuwa serikali itachukua hatua zaidi kufuatia mapendekezo yaliyotolewa.

Katika mazingira hayo, maswali kadhaa muhimu yanaendelea kujitokeza miongoni mwa wananchi na wadau yakilenga si tu kuelewa kilichotokea Oktoba 29, bali pia kuhakikisha haki, uwajibikaji na kuzuia matukio kama hayo siku zijazo.

Moja ya maswali makubwa ni kuhusu utambulisho wa wahusika waliopanga, kuratibu na kufadhili ghasia.

Akizungumzia suala hilo, Jaji Chande alisema: "Matukio yalipangwa, yaliratibiwa na yalifadhiliwa na yalitekelezwa na watu waliopata mafunzo." Kauli hiyo inaibua swali la msingi, ni kina nani hasa waliofanya hivyo, na kwa nini hawajatajwa wazi kwa majina?

Ripoti pia inaeleza kuwa baadhi ya washiriki walipewa mafunzo na kulipwa kati ya shilingi 10,000 hadi 50,000 za kitanzania kama kati ya dola 3.5 hadi 20) kushiriki vurugu, lakini haijaweka wazi nani waliandaa mafunzo hayo wala namna malipo yalivyofanyika.

Badala yake, ripoti imetaja kwa ujumla vyama vya siasa na wanaharakati, bila kutaja majina ya watu binafsi au taasisi husika.

Hata hivyo kwenye eneo hili, tume ilieleza kuwa haina mamlaka ya kijinai:

"Tume hii siyo ya kijinai… huwezi kumtuhumu mtu bila kumpa fursa ya kujibu dai", anasema Chande.

Kutokana na hilo, tume ikapendekeza kuundwa kwa chombo cha uchunguzi wa kijinai ili kubaini wahusika wakuu pendekezo ambalo Rais ameonekana kuliunga mkono.

Pata habari za kina kutoka BBC News Swahili, moja kwa moja kupitia WhatsApp.

Kwa mujibu wa ripoti, watu 518 walipoteza maisha wakiwemo watoto 21, pamoja na majeruhi 2,390 waliopata madhara ya viwango tofauti. Aidha, askari wa vyombo vya ulinzi na usalama 16 walipoteza maisha huku wengine 120 wakijeruhiwa.

Katika ripoti ya tume, imependekeza majeruhi kupatiwa matibabu na