موشک و «تمام خطوط قرمز رهبری»؛ آیا مذاکره برای جمهوری اسلامی ایران «خسارت محض» است؟

«ما امتیازات را نه با گفت‌وگو، بلکه با موشک‌ها می‌گیریم، در مذاکره فقط آن‌ها را تفهیم می‌کنیم.» این جمله تهدیدآمیز از آخرین نوشته‌های محمدباقر قالیباف، مذاکره کننده ارشد جمهوری اسلامی ایران در شبکه ایکس است.

این روزها به نظر می‌رسد در اظهارات مقام‌های جمهوری اسلامی، زبان جنگ و تهدید بیش از دیپلماسی و «مذاکره» برجسته شده است. بررسی سخنان مقام‌های سیاسی و نظامی نشان می‌دهد که آنها به طور فزاینده‌ای بر گزینه‌های نظامی و تقابلی تاکید می‌کنند. محسن رضایی، از فرماندهان پیشین سپاه و مشاور نظامی فرمانده کل قوا نیز بارها از احتمال اقدام پیش‌دستانه جمهوری اسلامی ایران سخن گفته و همزمان با نوشته محمدباقر قالیباف، نوشت: «محاصره دریایی را یا با مذاکره یا با اقدام مستقیم، می‌شکنیم»

«مذاکره» حالا در کنار جنگ و آتش‌بس، به یکی از پرتکرارترین واژه‌های این روزها در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی تبدیل شده است. این واژه آن‌قدر تکرار شده که برای بخشی از افکار عمومی، تداعی‌کننده دورهای متعدد گفت‌وگو میان ایران و غرب است که منتقدان آنها را فرسایشی و کم‌ثمر توصیف کرده‌اند.

در آن سال‌ها که سعید جلیلی مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای ایران در دوران ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد بود، مقام‌های ایرانی بارها از پیشرفت مذاکرات سخن می‌گفتند، اما آن روند گاه متوقف می‌شد و گاه به بن‌بست می‌رسید. اکنون، پس از بیش از دو دهه مذاکره و در پی دو درگیری نظامی در یک سال اخیر، بحث جنگ و مذاکره بیش از گذشته در کانون توجه قرار گرفته است. به‌طوری که در یک روز، گمانه‌زنی‌ها درباره توافق و ازسرگیری مذاکرات مطرح می‌شود و ساعاتی بعد، مقام‌های طرف‌های درگیر از احتمال نقض آتش‌بس، آمادگی نظامی و امکان ازسرگیری درگیری‌ها سخن می‌گویند.

بازارها نیز به نظر می‌رسد نسبت به برخی خبرهای تکراری مربوط به مذاکرات حساسیت کمتری پیدا کرده‌اند. هرچند اظهارات مقام‌های ارشد، از جمله دونالد ترامپ، همچنان می‌تواند بر بازار نفت، ارز و طلا تأثیر بگذارد، اما به مرور تاثیر خبرهایی مانند «نزدیک شدن توافق»، «اختلاف بر سر جزئیات»، «پیشرفت مذاکرات»، «جمع‌بندی نهایی» یا «احتمال شکست گفت‌وگوها» بر بازارها کمتر از قبل شده است. البته تحولات غیرمنتظره یا اظهارات مهم مقام‌های ارشد همچنان می‌توانند باعث نوسان‌های قابل توجه شوند.

از زمان برقراری آتش‌بس دو هفته‌ای در ۱۹ فروردین تاکنون، مذاکرات بارها دچار فراز و فرود شده است. اما شاید مهم‌تر از خود مذاکرات، شکاف روایت‌ها و اختلاف دیدگاه‌ها درباره آن باشد: اینکه چه کسی تصمیم نهایی را می‌گیرد، هدف واقعی گفت‌وگوها چیست و جمهوری اسلامی تا چه اندازه حاضر به مصالحه یا انعطاف در مواضع خود خواهد بود.

آنچه در هفته‌های اخیر در رسانه‌های ایران و شبکه‌های اجتماعی جریان داشته، از نگاه برخی ناظران نمونه‌ای از «جنگ روایت‌ها» بوده است. در این مدت، رسانه‌های نزدیک به حکومت و برخی مقام‌های جمهوری اسلامی بر این روایت تأکید کرده‌اند که تهران نه در موضع مصالحه، بلکه در موقعیتی قرار دارد که می‌تواند شروط خود را در مذا