مرجان ساتراپی؛ یک روایت جهانی از ایران

مرجان ساتراپی، نویسنده و کارگردان ایرانی- فرانسوی، که در ۵۶ سالگی در پاریس درگذشت، از بزرگترین راویان سرکوب زنان ایران در دوران معاصر بود. او از معدود هنرمندانی بود که موفق شد تاریخ معاصر ایران را از طریق روایتی کاملا شخصی وارد عرصه جهانی هنر کند.

خانم ساتراپی با خودزندگی‌نامه‌‌ «پرسپولیس» که روایت سرکوب سیاسی دوران پهلوی و همچنین دوران تاریک و دردناک سال‌های آغازین جمهوری اسلامی بود، توانست استعداد هنری و روایتگری خود را به رخ جهانیان بکشد و شهرتی جهانی را به دست آورد.

بنا بر گفته نزدیکانش، ساتراپی «از اندوه» و حدود یک سال پس از مرگ ماتئو ریپا، همسرش، درگذشت که تهیه‌کننده و فیلم‌نامه‌نویس بود.

امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، روز پنجشنبه ۱۴ خرداد (۴ ژوئن) در پیامی خانم ساتراپی را «هنرمندی بزرگ» خواند که دوران کودکی‌اش را «به یک افسانه جهانی تبدیل کرد». آقای مکرون افزود که این هنرمند «با نگاه کودکانه‌اش، طنزش، مهربانی‌اش، و شیاطین درونی‌اش، نویسنده‌ای جهانی خیره‌کننده خلق کرد که خوانندگان در آن خود را پیدا کردند.»

ژوآن سفار، طراح فرانسوی در اینستاگرام نوشت: «تو با کمیک‌ها جهان را تغییر دادی و خودت به کمیک‌ها اهمیتی نمی‌دادی. من خواهر دوقلویم را از دست دادم». همچنین ریاض سطوف، نویسنده فرانسوی - سوری کتاب معروف «عرب آینده»، نوشت: «اثر او راهی را گشود که بسیاری از آن پیروی کردند، و در درجه اول من.»

مرجان ساتراپی در اول آذر ۱۳۴۸ در رشت در خانواده‌ای با گرایش‌های سیاسی چپگرایانه زاده شد. مادر ساتراپی از نوادگان ناصرالدین شاه قاجار بود. تاریخ خانوادگی او با سیاست گره خورده بود و چند عضو خانواده‌اش زندان یا سرکوب را تجربه کرده بودند. این حافظه خشونت حکومتی، آگاهی سیاسی او را از همان کودکی شکل داد.

خانواده او سپس به تهران رفتند و او در پایتخت بزرگ شد. ۹ ساله بود که انقلاب شد و از آن پس، نوجوانی او هم‌زمان با محدودیت فزاینده آزادی‌های فردی در کشور به دلیل سرکوب زنان در ایران به ویژه در زمینه آزادی پوشش بود.

انوش، عموی مرجان، که از اعضای برجسته حزب کمونیست ایران بود و مرجان به او بسیار وابسته بود، بعد از انقلاب به دلیل عقاید سیاسی‌اش اعدام شد.

در سال ۱۹۸۳، در چهارده سالگی، در دوران جنگ ایران و عراق، به وین فرستاده شد و نوجوانی را در تنهایی گذرانید. پس از پایان دوره دبیرستان در سال ۱۹۸۹ به ایران بازگشت و در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه آزاد اسلامی در رشته ارتباط تصویری درس خواند.

پس از یک ازدواج ناکام در ایران در سال ۱۹۹۴ راهی فرانسه شد و تا سال ۱۹۹۷ در استراسبورگ در رشته تصویرگری آموزش دید. سپس در سال ۱۹۹۷ به پاریس رفت و حرفه نقاشی و تالیف کتاب‌های کودکان را پی گرفت و با مجلات و روزنامه‌ها همکاری کرد.

در این دوره نقاشی‌های او در نشریات نیویورکر و نیویورک‌ تایمز منتشر شدند.

گزیده‌ای از مهم‌ترین خبرها، گزارش‌های میدانی و گفت‌وگوهای اختصاصی را هر هفته در ایمیل خود دریافت کنید.

در سال‌های آغازین دهه ۲۰۰۰ بود که مرجان ساتراپی با انتشار مجموعه خودزندگی‌نامه