از مرد سایه‌ها تا نماد قدرت روسیه؛ پوتین چگونه تصویر خود را ساخت؟

در تمام سال‌هایی که ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه بوده، همواره از قدرت تصویرسازی آگاه بوده است.

اولین بار که در سال ۲۰۰۱ با او مصاحبه کردم، درست پیش از آن‌که دوربین‌ها روشن شوند، یکی از دستیارانش ناگهان جلو آمد و لیوان‌های کوچک آب را که روی میز مقابل ما قرار داشت، برداشت.

پاسخ داد: «نمی‌خواهیم کسی فکر کند داخل آن‌ها ودکا بوده است. ضمن این‌که نمی‌توانیم ریسک کنیم که لیوانی هنگام پخش زنده تلویزیونی روی میز بریزد. تلویزیون از نظر تبلیغات و تاثیرگذاری مثل یک بمب هسته‌ای است.»

پیتر پومرانتسف، نویسنده و تحلیلگر سیاسی، می‌گوید: «همه در روسیه، و به ویژه پوتین، فهمیده بودند که تلویزیون کلید تثبیت قدرت است.»

در طول سال‌ها، ولادیمیر پوتین روسیه را از یک دموکراسی نوپای شکننده به حکومتی عمدتا اقتدارگرا تبدیل کرده که حول شخص او به عنوان رئیس‌جمهور شکل گرفته است. او در عین حال خود را نیز به شکلی چشمگیر متحول کرده است.

عکس‌های دوران کودکی و نوجوانی او را لاغراندام، کم‌رو و محتاط در برابر دوربین نشان می‌دهد. اما چگونه این کودک ظاهرا آرام و گوشه‌گیر و این بوروکرات فروتن به رئیس‌جمهوری تبدیل شد که تا این اندازه مشتاق حضور در کانون توجه بود؟

علاقه شدید او به قدرت تصویر، بسیار پیش از رسیدن به قدرت شکل گرفته بود. ولادیمیر پوتین مانند بسیاری از نوجوانان دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، فرزند عصر تلویزیون بود. الگوهای او جاسوسان قهرمان سریال‌ها و فیلم‌های محبوب شوروی بودند. به گفته خودش، همین ماموران دوجانبه کم‌حرف و قدرتمند که با دشمنان دولت شوروی مبارزه می‌کردند، الهام‌بخش او برای پیوستن به کاگ‌ب، سازمان اطلاعاتی شوروی، شدند.

او در دوران فعالیت در کاگ‌ب و سپس به عنوان یک کارگزار منظم و وفادار حزب، از جلب توجه پرهیز می‌کرد. اما زمانی که در سال ۱۹۹۹ ناگهان به مقام رئیس‌جمهور موقت رسید و چند ماه بعد نیز به ریاست‌جمهوری انتخاب شد، او و مشاوران تبلیغاتی‌اش نشان دادند که به خوبی از اهمیت تصاویر در شکل‌دادن به شخصیت سیاسی یک رئیس‌جمهور آگاه هستند.

بخشی از این فرآیند تصویرسازی، حذف چیزهایی بود که می‌توانست به ضرر او تمام شود. به همین دلیل، ولادیمیر پوتین تقریبا فردی به نظر می‌رسید که اصلا اهل مشروبات الکلی نبود. در نشست‌های سالانه با کارشناسان سیاست خارجی در «باشگاه گفت‌وگوی والدای»، در حالی که برای مهمانان شراب‌های مرغوب سرو می‌شد، او معمولا به نوشیدن یک فنجان چای با عسل اکتفا می‌کرد.

هرگاه هم که نوشیدنی الکلی مصرف می‌کرد، اطرافیانش سعی می‌کردند موضوع پنهان بماند. یک بار با مسئول موزه‌ای محلی دیدار کردم که برایم تعریف کرد همراه رئیس‌جمهور پنکیک‌های روسی خورده بودند که برای طعم بیشتر، کمی ودکا به آن‌ها اضافه شده بود.

او با التماس گفت: «اما این را به کسی نگویید. روی این مسائل خیلی سخت‌گیر بودند. ممکن است برایم دردسر بزرگی درست شود.»

بخش دیگری از این برنامه تبلیغاتی، انتقال پیوسته این پیام بود که ولادیمیر پوتین هیچ شباهتی به سلف خود، بوریس یلتسین، ندارد؛ سیاستمداری که رفتارهای علنی‌اش