Γίνονται πρόσκοποι οι διανοούμενοι;

Στην ιστορία των αριστερών κομμάτων είναι πάρα πολλοί οι διανοούμενοι που θέλχτηκαν από τον ολοκληρωτισμό. Την κριτική σκέψη πάντα τη θέλγει η πίστη πως ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός και επειδή αυτός δεν μπορεί να έρθει από τα κάτω, από τη λεγόμενη «μάζα», αυτή αναζητά τον λαοπρόβλητο ηγέτη, χωρίς άλλες προϋποθέσεις. Είναι μάλιστα τόσο δυνατή αυτή η πίστη που οδήγησε διανοούμενους σαν τον Πάμπλο Πικάσο, τον Ζαν Πολ Σαρτρ, τον Αντρέ Μαλρό, τον Αντρέ Ζιντ, τον Ρομέν Ρολάν, τον Πάμπλο Νερούντα, τη Σιμόν ντε Μποβουάρ, τον Κώστα Βάρναλη, τον Γιάννη Ρίτσο κάποια στιγμή της ζωής τους να κρύβουν ή να δικαιολογούν τα σταλινικά εγκλήματα ή και κάποιοι να τα δικαιολογούν μέχρι το τέλος τους. Μη νομίζουμε όμως πως η υποστήριξη του ολοκληρωτισμού είναι δείγμα μόνο των αριστερών διανοούμενων. Στα δεξιά είναι ακόμη χειρότερα τα πράγματα. Οι Τζαμπατίστα Βίκο, Εντμουντ Μπεκ, Τζόζεφ ντε Μεστρ, Αρτίρ ντε Γκομπινό, Τόμας Καρλάιλ, Οσβαλντ Σπένγκλερ, Ζορζ Σορέλ, Ερνέστ Ρενάν, Μορίς Μπαρές, Φρίντριχ Νίτσε, Χανς Γκέοργκ Γκάνταμερ, Ζορζ Μπατάιγ, Μορίς Μπλανσό, Ιππόλυτος Τάιν, Αργύρης Εφταλιώτης, Περικλής Γιαννόπουλος σαγηνεύτηκαν από τον εθνικισμό. Ενώ τον ναζισμό ερωτεύτηκαν οι Καρλ Γιουνγκ, Μάρτιν Χάιντεγκερ, Καρλ Σμιτ, Εζρα Πάουντ, Λουί Φερντινάν Σελίν, Ρομπέρ Μπραζιγιάκ. googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); }); googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')}) Και για τα δύο ρεύματα ισχύει πως εκεί βρήκαν την απάντηση στην άρνηση της κοινωνίας των «μετρίων» να αποδεχθούν την ιδιαιτερότητα της δύσκολης και της μετά βασάνων αποκτηθείσας σύνθετης κριτικής σκέψης. Το να σκέφτεσαι δεν είναι εύκολο, πολύ περισσότερο όταν η κοινωνία αναζητά λύσεις άσπρο-μαύρο (νεοφιλελευθερισμός ή σοσιαλισμός). Οπως τονίζει ο Ρίτσαρντ Γουόλιν στο «Η γοητεία του ανορθολογισμού» (μτφρ. Μαρία Φιλιππακοπούλου, εκδ. Πόλις), όλοι αυτοί εξέφρασαν τη δυσφορία της εποχής τους για την «απομάγευση του κόσμου» και επιδόθηκαν με πάθος στην «επαναμάγευσή» του. Για τον σκοπό αυτόν δεν δίστασαν να θαυμάσουν και να εγκωμιάσουν, περισσότερο ή λιγότερο ξεκάθαρα, τον σταλινικό ολοκληρωτισμό οι πρώτοι και τον γερμανικό ναζισμό και τον Χίτλερ οι δεύτεροι. Ο Παρασκευάς Ματάλας στο «Κοσμοπολίτες εθνικιστές – Ο Μωρίς Μπαρρές και οι ανά τον κόσμο “μαθητές” του» (ΠΕΚ) και η Εφη Γαζή στο «Αγνωστη Χώρα – Ελλάδα και Δύση στις αρχές του 20ού αιώνα» (Πόλις) μελέτησαν τον λόγο ελλήνων συντηρητικών διανοουμένων και τις επιρροές που δέχτηκαν από την Ευρώπη. Ο Γιάννης Παθεοδώρου έχει κάνει το ίδιο για αριστερούς (Στρατής Τσίρκας) και «ανεξάρτητους» (Ζαχαρίας Παπαντωνίου, Παύλος Νιρβάνας, Κ. Παλαμάς, Κ. Καβάφης κ.λπ.) διανοουμένους. googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); }); Η ενασχόληση των διανοουμένων με την εκ του σύνεγγυς πολιτική είναι δέκαθλο και όχι μόνο ένα αγώνισμα . Απαιτεί απ’ αυτούς αφενός γερά νεύρα και ψυχραιμία, αλλά και αφετέρου εκχώρηση ενός μέρους της ανεξαρτησίας της σκέψης και του λόγου τους στις πολιτικές σκοπιμότητες. googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); }); Οπως ο άνθρωπος του χομπσιανού Κοινωνικού Συμβολαίου είναι υποχρεωμένος να παραχωρήσει μέρος των συμφερόντων του για να κατοχυρώσει την ασφάλειά του, έτσι και ο κριτικός διανοούμενος είναι «υποχρεωμένος» να παραχωρήσει μέρος της ανεξάρτητης σκέψης του για να συμβάλει σ’ έναν κοινό σκοπό. Και καλά κάνει. Εκ των υστέρων «συλλογάται» τις ενέργειές του. Πάντως κανείς δεν έχει το δικαίωμα να ζητά από τους διανοούμενους να γίνουν πρόσκοποι. Πρέπει να τους αποδέχεται ως είναι και να κερδίσει πολλά ρισκάροντας ή να μη τους αποδέχεται και να τα χάσει όλα. Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι κοινωνιολόγος