'Gàn dở' tuổi già

Có cụ đã lẫn, ăn rồi nói chưa, đồ dùng để đâu quên đó. Có cụ tiền bạc vẫn nhẩm nhanh như máy và mua đủ thứ, thậm chí mua một thứ nhiều lần...

Những chuyện như vậy thường trở thành nguồn gốc của không ít mâu thuẫn gia đình. Và dù đúng hay sai, người lớn tuổi cũng bị con cháu gán cho những từ quen thuộc như "gàn", "lẩm cẩm", "cố chấp", "tuổi này khó bảo" hay "càng già càng khác tính".

Nhiều người mặc nhiên coi đó là hệ quả tự nhiên của tuổi tác ở cha mẹ mình, là một thay đổi tính cách mà ai cũng phải trải qua.

Nhưng điều khiến chúng tôi suy nghĩ không phải là những thay đổi của người cao tuổi, mà là sự lúng túng của chính con cái họ. Trong những cuộc trò chuyện với gia đình, chúng tôi thường nghe đi nghe lại những câu hỏi giống nhau. Vì sao một người vốn cẩn trọng trong chi tiêu bỗng dễ dãi với tiền bạc? Một người từng rất tỉnh táo lại tin vào những lời quảng cáo vô lý?

Nhiều gia đình tìm cách giải thích những thay đổi ấy bằng tính nết, cảm xúc hoặc sự cô đơn. Rất ít người nghĩ đến khả năng đó có thể là biểu hiện của vấn đề sức khỏe. Những bối rối này là chỉ dấu cho một thực tế: các gia đình chưa sẵn sàng cho tuổi già của người thân.

Tuổi già không chỉ là một giai đoạn của cuộc đời. Đó còn là một trạng thái sức khỏe với rất nhiều biến đổi trong cơ thể, đặc biệt là ở não bộ. Khi các chức năng nhận thức suy giảm, hành vi của con người cũng thay đổi theo. Những thay đổi ấy đôi khi xuất hiện rất âm thầm, dễ bị nhầm với tính khí thất thường hay những biểu hiện "gàn dở".

Lão khoa hiện đại đặt ra một câu hỏi khác: những thay đổi đó có tất yếu hay không?

Khi nhắc đến sa sút trí tuệ hay Alzheimer, phần lớn mọi người thường nghĩ đến một người quên cả tên con cháu hoặc lạc đường ngay trong khu phố quen. Thực hành lâm sàng cho thấy các dấu hiệu đầu tiên thường xuất hiện sớm hơn. Không ít trường hợp, điều thay đổi trước tiên không phải là trí nhớ mà là khả năng ra quyết định. Họ mất dần sự tỉnh táo để nhận biết những rủi ro cơ bản trong cuộc sống.

Trong lão khoa, điều chúng tôi quan tâm không chỉ là người bệnh còn nhớ được bao nhiêu chuyện. Quan trọng hơn, họ còn tự làm được bao nhiêu việc của cuộc sống thường ngày. Bởi đích đến của lão khoa không chỉ là giúp con người sống lâu hơn, mà là giúp họ giữ được sự độc lập lâu hơn. Suy cho cùng, phẩm giá của tuổi già nhiều khi nằm trong những điều rất giản dị: còn tự cài được khuy áo, mở được cửa ra vào, còn nấu được món ăn mình thích.

Sự khác biệt giữa tuổi thọ và tuổi thọ khỏe mạnh chính là ở điểm đó. Một người sống đến 85 tuổi chưa chắc đã là thành công trọn vẹn của y học. Sống đến 85 tuổi nhưng vẫn có thể tự quyế