Azerbaycan’daki İlk Urartu Yazıtı İlandağ’da Bulundu

Azerbaycan’ın Nahçıvan bölgesindeki İlandağ’da, Kral İşpuini ile oğlu Menua’nın fetihlerini anlatan bir Urartu kaya yazıtı bulundu.

Azerbaycan Ulusal Bilimler Akademisi’nden (AMEA) bir araştırma ekibi, Urartu Krallığı’na ait çivi yazılı bir metnin yerini tespit etti. Bu önemli keşif, İlandağ’ın dağlık bölgesinde; AMEA’nın asil üyesi ve Nahçıvan Bölümü Tarih, Etnografya ve Arkeoloji Enstitüsü Müdür Yardımcısı Profesör Vəli Baxşəliyev, AMEA Arkeoloji ve Antropoloji Enstitüsü Bölüm Başkanı ve Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’nde faaliyet gösteren Xaraba-Gilan arkeoloji heyeti başkanı Doçent Doktor Bəhlul İbrahimli ve araştırmacı Hüseyn Cəfərov tarafından gerçekleştirildi.

1980’lerin sonunda yine aynı İlandağ’da taş üzerine kazınmış çivi yazılı bir metin rapor edilmiş ve bu metin, günümüz Azerbaycan sınırları içinde bulunan ilk Urartu yazısı örneği olarak bilim dünyasına kazandırılmıştı. Ancak o dönemde anıtın tam koordinatları belirtilmemiş ve sonraki on yıllar boyunca yerini yeniden tespit etmek amacıyla yapılan defalarca girişim sonuçsuz kalmıştı.

(İlgili: Ermenistan’daki Urartu Kalesinde Sıradışı Bir İdol Bulundu)

Yakın zamanda yeniden bulunan bu yazıt, yaklaşık MÖ 820 ila 810 yılları arasında hüküm süren, I. Sarduri’nin oğlu Urartu Kralı İşpuini ile saltanatı MÖ 786 ila 764 yıllarına uzanan oğlu Menua’ya yönelik bir övgü metni barındırıyor.

Mevcut çeviri versiyonuna göre, kayaya kazınmış metinde tam olarak şu ifadeler yer alıyor:

“Tanrı Haldi’nin himayesinde, Sarduri oğlu İşpuini (ve) İşpuini oğlu Menua, Arşini şehrini fethettiler. Arşini şehri topraklarını fethettiler, Aniani şehri topraklarını fethettiler ve orayı yerle bir ettiler… Tanrı Haldi için bir stel dikti. Puluadi topraklarında bir ritüel başlattı: (Ritüele katılan her kimse) Puluadi topraklarından Tanrı Haldi için bir boğa, Tanrı Haldi’nin eşi için ise bir inek kurban etsin.”

Araştırmacılar, bu keşfin Azerbaycan topraklarında bulunan Urartu kültürüne ait ilk yazılı belge niteliği taşıdığının altını çiziyor. Kaya yazıtının kapsamlı bir şekilde incelenmesi ve analizi, Azerbaycan’ın eski tarihinin temel evrelerine, özellikle de Demir Çağı’nda Urartu Krallığı’nın Güneydoğu Kafkasya bölgesindeki yayılma politikalarına ve egemenlik biçimlerine netlik kazandıracak.

Keşfin önemi, hem metnin antik dönemine hem de onun kayboluş ve ardından gelen yeniden bulunuş hikayesine dayanıyor. Yaklaşık kırk yıldır, ulusal ve uluslararası arkeoloji camiası bu yazıtın varlığından sadece yayınlar ve bibliyografik referanslar aracılığıyla haberdardı. Ancak eseri yeni okumalara tabi tutma veya yerinde (in situ) doğ